Ở nơi chỉ có lòng nhân ái

Ở đất nước mình, chiến tranh đã lùi vào dĩ vãng, nhưng đối với nạn nhân nhiễm chất độc màu da cam thì cuộc chiến vẫn còn ở lại, và đau xót hơn là không biết nó còn tồn tại đến tận bao giờ. Đó là nổi đau âm ỉ, day dứt cho những gia đình khi nhìn con mình rứt ruột đẻ ra không mang hình dáng con người. Hiện nay bên cạnh những người vô cảm với đồng loại còn xuất hiện rất nhiều những tấm lòng nhân ái cùng đánh thức xã hội chung tay đùm bọc các trẻ em tật nguyền bởi di chứng chiến tranh.

Tuần trước trên đường về buôn làng dân tộc để tìm gặp chị em người K’Ho, Mạ ở Lộc Tân vượt khó từ nghề trồng chè, nuôi heo rừng lai, đan thổ cẩm… khi phóng xe về Đambri dọc theo các triền đồi tình cờ phát hiện một cô gái đi xe máy buộc cháu trai vào lưng mình như đòn bánh tét chạy lên đường dốc. Lúc ấy đầu em bé ngã ngoẹo xuống, mắt mở trừng trừng, nước rãi chảy ra. Vì không biết thật hư sự việc, nên tôi tăng tốc đuổi theo với ý định có thể giúp được gì cho họ. Đến khi tiếp cận, cô ấy cho biết đang chở em trai của mình đến trung tâm nuôi dạy nạn nhân chất độc màu da cam và trẻ khuyết tật ở phía Tây phố núi Blao, tỉnh Lâm Đồng.

Trước mặt tôi là một ngôi nhà mới xây khá đẹp được thiết kế hình chữ U liền dãy còn thơm mùi sơn nước, ở giữa là một mái vòm lớn tạo thêm một không gian khoáng đãng. Tất cả khuôn viên nằm trên triền đồi nhìn xuống thung lũng xanh thơ mộng. Ở đây có hai hình ảnh trái chiều giữa màu thanh thiên trong vắt của đất trời với hàng chục các cháu mặc áo vàng đi đứng xiêu vẹo biểu tượng cho chất độc màu da cam đang còn ở lại.

Chị Đỗ thị Hải 56 tuổi là giám đốc điều hành cho biết khu nhà chữ U này được khánh thành vào tháng 5/2013, còn văn phòng hội ở trung tâm thành phố Bảo Lộc, cách khoảng 5km. Chị Hải nguyên là lãnh đạo phòng lao động thương binh xã hội của địa phương về hưu được vài tháng, chị tình nguyện đến đây chăm sóc các em, các cháu như người thân trong gia đình mà không đặt điều kiện tài chính. Trong thời gian tiếp chuyện với tôi, chị vừa tranh thủ giới thiệu cơ sở vật chất, những tấm lòng vàng vừa điều hành công việc: từ cho các cháu ăn giữa giờ đến luyện tập thân thể.

Máy bay dải chất độc hóa học.

Nhìn các cháu vươn vai uốn mình với những cánh tay loằng ngoằng, đôi mắt lờ đờ, cố gượng người theo âm điệu của những bài ca kháng chiến vượt Trường Sơn năm nào, nước mắt tôi chảy ra khi nghỉ đến một thời chiến tranh bom đạn đã cầy xới mặt đất và tiếp tục để lại những hố bom trong lòng người. Khi đến giờ ăn phụ, các cháu ngồi tựa lưng vào ghế, đôi tay run run cầm mẩu bánh bỏ vào mồm không đúng chỗ rơi tõm xuống nền đất. Trong khoảnh khắc ấy, tôi mơ hồ liên tưởng đến các cháu ở cung văn hóa thiếu nhi, các trường quốc tế trong nước hàng ngày được cha mẹ cầm tay bồng bế, được đưa rước bằng xe tay ga, xe con, mặc quần áo đắt tiền đã làm cho những ai đã từng đi qua cuộc chiến mới cảm nhận được sự chua xót giữa con cháu những chiến binh một thời xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước. Chị Hải dẫn tôi đi thăm từ khu nhà vệ sinh, đến các phòng ngủ, phòng ăn, phòng vật lý trị liệu… tất cả đều sạnh sẽ khang trang như là một tổ ấm dành cho những cuộc đời bất hạnh.

Anh Nguyễn Cường, sinh năm 1967, là cán bộ quản lý học viên cũng là nạn nhân của chất độc dioxin, anh đến không ngôi nhà chung này sống với các em trong quãng đời còn lại của mình. Anh Cường dáng người thấp bé, với gương mặt thông minh nhưng bên trong ẩn chứa nỗi buồn. Được hỏi vì sao anh chọn nơi đây là tổ ấm, anh trả lời với âm sắc nhỏ nhẹ: “Ba má tôi là liệt sĩ. Riêng ba là anh hùng lực lượng vũ trang tỉnh Lâm Đồng. Khi lên vài tuổi cả hai người đều hy sinh ở chiến trường khu 6 cũ, nên được các cô chú nuôi dưỡng từ trong chiến khu. Sau ngày giải phóng về sống trong Ủy ban huyện Bảo Lộc xem như là đứa con của nhà nước, rồi được các chú cho đi học nhưng với vóc dáng như thế này làm sao xin được việc làm, nên cô Sáu An dẫn về đây làm công tác quản lý học viên”, Cường đứng bên cạnh tôi có vẻ rụt rè pha lẫn mặc cảm. Anh đã từng mơ ước một mái ấm gia đình, có vợ sinh con như những người khác nhưng rồi anh chậc lưỡi. Tôi biết nỗi trống vắng của người trung niên này nhưng vẫn còn tin nghị lực của anh, biết đâu đó trong đời thường vẫn còn những phụ nữ cùng chung số phận.

Các cháu đang tập thể dục giữa giờ tại trung tâm.

Chị Hải giới thiệu với tôi về hoàn cảnh em Ngũ Tiến Hòa (24 tuổi), đó là em bé được chị ruột của mình buộc dây chở đi. Hòa không nói được cũng không tự mình chăm sóc bản thân. Chi Hải cho biết trước khi đến đây Hòa chỉ nằm ở nhà trông chờ người thân giúp đỡ nhưng chỉ trong thời gian ngắn được bấm huyệt và vật lý trị liệu, em có thể vịn xe lăn nhấc chân đi từng bước và bập bẹ vài từ. Điều tôi trân trọng là người chị gái của em là Ngũ Thị Hiền 26 tuổi, tuy đã tốt nghiệp đại học quản trị kinh doanh nhưng tình nguyện ở nhà, hàng ngày luyện tập cho em từng bước đi, từng con chữ. Hình ảnh ấy minh chứng cho tình yêu thương của gia đình hoặc suy rộng ra xã hội vẫn còn hiện hữu mặc dù ở đâu đó đạo đức con người xuống cấp bởi danh vọng ảo và sử dụng đồng tiền vô cảm vì không phải lao động chính danh.

Tiếp khách tại văn phòng Hội là Kỹ sư Khuất Thanh Chiểu, Phó Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc màu da cam TP. Bảo Lộc. Khi chúng tôi đến, bà Sáu An, Chủ tịch hội đi vắng nên ông là người thay thế. Ông Chiểu 68 tuổi, quê ở Sơn Tây, Hà Nội, dáng người cao ráo lịch lãm, mang đôi kính trắng với nụ cười buồn buồn như một trí thức lỡ vận. Trong hai tiếng đồng hồ trao đổi với nhau, ông đau đáu lo âu cho những phận người mang di chứng chiến tranh. Có lẽ hàng ngày đối mặt với những gia cảnh bi thương đã làm cho ông mất đi nụ cười lạc quan theo lăng kính màu hồng mà ông đã trải qua trong quảng đời trai trẻ. Người có học, có tuổi bao giờ vẫn thế, họ sống đan xen giữa vinh quang và cay đắng của một đời người, vì trong cõi người ta mọi thứ có thể ra đi nhưng ký ức bao giờ cũng ở lại.
Ông Chiểu là mẫu người sống bằng tâm thức, nói năng nhỏ nhẹ. Ông kể cho tôi nghe quá trình gian khó trong buổi đầu hình thành cơ sở giáo dưỡng. Khi được hỏi bắt đầu từ đâu ông tham gia công việc của hội mà không đắn đo cơm áo đời thường. Ông tâm sự: “Cách đây vài năm, tình cờ gặp một người mẹ đi chân trần, tay bồng một cháu bé dị tật vì chất độc dioxin khoác trên người bộ quần áo cũ mèm lấm tấm bùn đất. Nhìn người mẹ bất hạnh cúi đầu, ầng ậng nước mắt tuôn, tôi không khỏi chạnh lòng. Tiếng than thở sâu thẳm tận đáy lòng: “Chú ơi! Xin trời cho tôi được sống, nếu tôi chết sớm ai sẽ chăm sóc cho con tôi”, mãi cho đến bây giờ tiếng kêu gào tuyệt vọng của người mẹ nghèo vẫn văng vẳng bên tai, đó là lý do tôi vào làm việc cho hội này và có lẽ tôi sẽ tiếp tục cả đời. Còn một điều nữa, các cháu cũng là con em của những đồng đội của tôi thời chiến. Tại thành phố Bảo Lộc theo thống kê có khoảng 600 gia đình đang cưu mang con cháu như thế! Tôi là một kỹ sư Lâm nghiệp, trước khi về trường đại học, tôi đã mặc áo lính chiến đấu ở Quảng Trị và Huế thời chống Mỹ. Chiến trường này chắc chú đã biết, đây không những là nơi tập trung bom đạn hiện đại mà còn chất độc hóa học rải xuống vàng rừng. Trong số 77 triệu lít chất độc màu da cam rải xuống lãnh thổ Nam Việt Nam , trong đó chứa 170kg dioxin. Tộc họ Khuất của tôi được xếp vào danh sánh khoa bảng ở Sơn Tây, nơi vùng đất “Hai Vua” còn lưu lại sử xanh đến tận bây giờ, thế nhưng cả chiều dài lịch sử dòng tộc nhà tôi gần như không ai trụ nổi quan triều, chỉ làm khoa học hoặc những nhà văn hóa. Bản thân tôi là một kỹ sư, một đảng viên hơn 40 tuổi Đảng đến cuối đời cũng chỉ làm văn hóa. Vì vậy tôi chọn công việc nhân đạo này góp phần giúp đỡ cho đồng đội của tôi trong lúc bần hàn”.

Đoàn Công an thành phố Bảo Lộc đến thăm trung tâm.

Ông Chiểu đã mấy lần nâng ly nước lên rồi hạ xuống, dường như nỗi buồn của hệ quả cuộc chiến làm ông không uống nổi. Ông chép miệng: “Công việc của hội rất nhiều từ việc vận động lòng nhân ái, cấp phát xe lăn, thuốc men, đến xây dựng nhà tình nghĩa cho các gia đình có con em bị chất độc. Mới đây tháng 5/2013 chúng tôi xây dựng một trung tâm chăm sóc được 20 em với tổng trị giá hơn 3 tỉ đồng từ các nguồn lực xã hội trong và ngoài nước. Nhưng thông qua các con số, tôi mới nhận ra gần như sự giúp đỡ về tài chính từ cán bộ hay công ty có vốn nhà nước rất thấp so với dân thường hay các công ty tư nhân. Chẳng lẽ người ta quên đi nỗi đau với những người một thời là đồng đội của mình sao chú!”.

Ông Chiểu quay sang đập vai tôi: “Chắc chú cũng nên trở lại đây một lần nữa để gặp chị Sáu An - Chủ tịch Hội. Chị Sáu, nguyên là Thường vụ Tỉnh ủy Lâm Đồng, Bí thư Thị ủy Bảo Lộc. Đây là một người phụ nữ giàu lòng nhân ái, đã dồn hết tâm lực cuối đời dành cho các cháu, một mẫu người như thế rất đáng trân trọng chú ạ!”

Báo CAND